Câu nói truyền đời

Theo các tài liệu lịch sử của nhà Trần còn lưu truyền đến ngày nay, Lê Giốc là người ở làng Kẻ Rỵ, thuộc huyện Đông Sơn, nay là làng Phủ Lý, xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa. Ông là con của tướng quân Lê Quát. Ông thi đỗ Thái học sinh và ra làm quan trải đến chức Thượng thư Hữu bật nhập nội hành khiển(tương đương chức Thủ tướng ngày nay).

Thời vua Trần Nghệ Tông, Lê Giốc làm Tuyên phủ sứ Nghệ An. Theo sách Đại Việt sử ký toàn thư, thời gian đó quân Chiêm Thành liên tiếp đánh ra bắc, quân nhà trần nhiều lần bị bại trận. sau khi em của thượng hoàng trần nghệ tông là vua trần duệ tông bị tử trận vào năm 1377 khi đi đánh chiêm tại chà bàn, thế lực nhà Trần càng yếu hơn.

Cũng trong năm đó, Chế Bồng Nga lại xua quân đánh ra vùng Nghệ An, rồi cho lập hoàng thân Ngự Câu vương Trần Húc (đầu hàng quân Chiêm Thành trong trận Chà Bàn) làm vua. Tháng 6 năm 1378, quân Chiêm Thành tiến đánh theo sông Đại Hoàng rồi kéo vào kinh thành Thăng Long. Khi ấy, thượng hoàng Trần Nghệ Tông mang vua cháu Trần Phế Đế (con của vua Trần Duệ Tông) bỏ chạy.

Lúc bấy giờ Lê Giốc đang giữ chức Kinh doãn tại kinh thành, bị quân Chiêm bắt được. Sách “Lịch triều hiến chương loại chí” của Phan Huy Chú chép về sự việc này như sau: Nhiều người bị bắt khi ấy đã tuân theo mệnh lệnh của giặc, chỉ trừ có ông. Ông bị giặc bắt, giặc bảo ông phải lạy chúng, nhưng ngay lúc đó ông cả giận lớn tiếng mắng bọn giặc rằng:

– Tao là trọng thần nước lớn, há lại lạy mày là quân tiểu man à?

Nói xong, ông chửi bọn giặc không ngớt miệng, nên đã bị bọn chúng giết. Việc đó đến triều đình, nhà vua đã xuống chiếu truy tặng là Mạ tặc trung vũ hầu (nghĩa là Ông hầu trung dũng chửi giặc).

Về sau, nhà sử học đời Hậu Lê là Ngô Sĩ Liên đã có lời khen ngợi Lê Giốc như sau:

– Bỏ sống để giữ nghĩa còn hơn là sống, cầu sống mà chịu nhục người quân tử không làm. Kinh Dịch nói: Người quân tử thà hy sinh tính mạng để thực hiện chí hướng của mình, Giốc là người như vậy.

Đến đời nhà Nguyễn, nhà sử học Phan Huy Chú cũng đã trân trọng xếp Lê Giốc vào nhóm Bảy bề tôi tiết nghĩa đời nhà Trần. Và vua Tự Đức cũng có thơ vịnh về sự trung nghĩa của tướng quân Lê Giốc như sau:

Đời mạt văn tàn võ chẳng trau

Quân thua một trận thật là đau

Chỉ đem tấc lưỡi la quân giặc

Để tiếng ngàn thu “Mạ tặc thần”.

Ngày nay, ở làng Kẻ Rỵ vẫn còn đền thờ tướng quân Lê Giốc. Nhân dân ở đây từ lâu đã tôn ông làm Tiên hiền với duệ hiệu là: “Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân, Mạ tặc trung vũ hầu Lê tướng công”. Và trong đền thờ vẫn còn đôi câu đối:

Mạ tặc trung thần thanh vạn đại

Thượng thiên ánh tuyết bạch tam quan.

Nghĩa là:

Trung thần chửi giặc tiếng lưu vạn đại

Ánh hào quang trên trời vẫn rọi chiếu cửa đền.

Theo Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam thì Lê Giốc còn được các vị vua ở những triều đại sau sắc phong là phúc thần và có miếu thờ ở nhiều làng ven sông Đại Hoàng.

Lời bàn:

Cứ theo nội dung của giai thoại trên đây thì Lê Giốc quả là người không gặp may. Bởi ông sinh ra đúng vào lúc nhà Trần đã rơi xuống đáy của sự suy vi. Thượng hoàng Trần Nghệ Tông thì nhu nhược nhưng lại tham quyền cố vị. Con cháu của ông tuy làm vua nhưng lại bất lực trước triều thần. Các quan đại thần trong triều thì lo sợ thế lực của cha con Hồ Quý Ly. Trong khi đó, đất nước lại lâm vào cảnh phía Nam thì bị quân Chiêm Thành luôn luôn quấy phá. Ở phía Bắc thì nhà Minh đang lâm le xâm lược. Đến khi Lê Giốc lớn lên và ra làm quan thì triều đình nhà Trần đã về tay cha con Hồ Quý Ly, nhưng lại không được lòng dân. Chính vì thế mà cha con Hồ Quý Ly đã chẳng những không giữ được ngai vàng mà còn làm cho đất nước lâm vào cảnh bị ngoại bang xâm lăng.

Thế mới hay rằng, anh hùng không thể làm nên thời đại. Bằng chứng là cha con Hồ Quý Ly thời ấy có quân đội trong tay, có những danh tướng trung nghĩa như Lê Giốc nhưng cuối cùng cũng bị thất bại. Điều ấy một lần nữa khẳng định câu nói của Hồ Nguyên Trừng rằng “Mệnh trời là ở lòng dân” quả không sai. Vâng, có lòng dân là sẽ có tất cả.

Theo Danhngoncuocsong.com