Cái chết bất tử

Đốc Thiết là người có công dẹp loạn giặc Xá, bảo vệ bản làng người Thái vùng Tây Bắc Nghệ An, đồng thời còn là một thủ lĩnh mưu trí, tài ba trong phong trào Cần Vương chống Pháp ở vùng núi Nghệ An – Thanh Hóa vào cuối thế kỷ XIX. Đốc Thiết tên thật là Lang Văn Thiết, người dân tộc Thái, ở bản Chiềng, làng Gia Hội thuộc tổng Đồng Lạc xưa, nay thuộc xã Châu Hội, Quỳ Châu, Nghệ An.

Với uy tín và kinh nghiệm, Lang Văn Thiết đã tập hợp nghĩa quân, chủ động đứng lên chống thực dân Pháp. Ông đã dùng tài mưu lược của mình lãnh đạo nghĩa quân kiểm soát đường vận chuyển lương thực và những đồ cúng tiến của bọn tay sai lấy lương thực nuôi quân chống giặc.

Cuối năm 1885, nhìn thấy cảnh bà con dân bản phải chở bao thứ lâm thổ sản quý về nạp cho quan Tây đóng ở vùng Nghĩa Đàn, Đốc Thiết vận động thanh niên dân bản sắm vũ khí xung phong vào đội quân thường trực để chuẩn bị đánh thực dân Pháp. Lang Văn Thiết nêu mục tiêu không để bà con dân bản phải nộp lâm sản quý của bản làng cho bọn thực dân Pháp, kiên trì giữ vững bản làng, quyết tâm hiệp lực cùng Cầm Bá Thước ở Thanh Hóa đánh thực dân Pháp.

Ba mục tiêu mà Đốc Thiết đề ra đã thu hút đông đảo đồng bào Thái đang căm ghét bọn tri phủ bán nước và bọn cướp nước thực dân Pháp. Chỉ sau một thời gian ngắn, hàng ngũ nghĩa quân của Đốc Thiết đã có tới hơn 300 người. Vùng thượng nguồn sông Hiếu hai anh em Quản Thông, Quản Thụ được Đốc Thiết giác ngộ cũng tổ chức lực lượng đứng lên chống thực dân Pháp, ủng hộ Đốc Thiết, ủng hộ phong trào chống thực dân Pháp của Cầm Bá Thước.

Được tin vua Hàm Nghi trên đường ra Bắc có đi qua đất Phủ Quỳ, Lang Văn Thiết đã đích thân xuống Kẻ Dinh (nay là thị trấn Nông trường 3-2) ở Quỳ Hợp để hộ tống nhà vua. Dọc đường Lang Văn Thiết được vua Hàm Nghi căn dặn nhiều đến nhiệm vụ tổ chức việc đánh Pháp ở vùng núi, ủng hộ phong trào của Phan Đình Phùng ở Đức Thọ – Hương Khê và Cầm Bá Thước ở Thanh Hóa.

Đốc Thiết vì nhiệm vụ được giao đã ở lại không qua Thanh Hóa và dựa vào đặc điểm tự nhiên cùng số quân hiện có phiên chế thành 6 bộ phận, mỗi bộ phận do một tướng giỏi phụ trách: Vùng Kẻ Khum, Gia Hội do Đội Hón chỉ huy; vùng Kẻ Ninh, Đồng Lạc do Đội Dương phụ trách; vùng Bản Xăng, Tiên Bích do Cai Cù phụ trách; vùng Thanh Nga, Gia Hội do Cai Ba phụ trách và vùng Thường Xuân, Thanh Hóa do Đội Dũng phụ trách.

Đốc Thiết chọn Bến Mòng thuộc xã Châu Hội làm địa điểm kiểm soát giữ những thuyền bè chở lương thực, sản vật quý như ngà voi, quế, sừng tê giác… của bọn tay sai lang đạo trong vùng xuôi xuống Nghĩa Đàn cống nạp cho thực dân Pháp. Tại đây, Đốc Thiết cho quân đóng cọc hai bên bờ, chăng sợi dây song qua sông và ngày đêm canh gác. Trên mỏm Bù Đớn, một tốp nghĩa quân khác làm nhiệm vụ cảnh giới từ xa và sẵn sàng hiệp lực khi cần thiết. Các thuyền bè qua Bến Mòng phải dừng lại chịu sự kiểm soát chặt chẽ của nghĩa quân. Lương thực và mọi thứ thu được dùng để nuôi dưỡng nghĩa quân chống Pháp.

Mặt khác, Đốc Thiết còn chỉ huy nghĩa quân xây dựng những đồn trạm liên hoàn để khống chế con đường thượng đạo từ Nghĩa Đàn lên Kẻ Bọn. Năm 1887, Đốc Thiết chủ động tổ chức nhiều toán quân nhỏ trang bị nhẹ xuôi xuồng xuống Nghĩa Đàn đánh tập kích kẻ địch. Đốc Thiết còn cử nhiều người đóng giả kẻ đi ăn xin để luồn sâu vào nơi đóng quân của giặc rồi tổ chức các trận tập kích. Một lần biết quân Pháp mở cuộc hành quân lên Phủ Quỳ, Quản Thụ nhận đóng vai chỉ đường cho chúng và đưa quân địch vào cạm bẫy đã giăng sẵn. Do chủ động nên trận đánh của Đốc Thiết đã thắng lớn, thu giữ nhiều vũ khí, đạn dược và quân trang, quân dụng.

Lời bàn:

Hưởng ứng Chiếu cần vương của vua Duy Tân, năm 1875, Đốc Thiết đã đứng lên lãnh đạo đồng bào dân tộc Thái ở miền núi phía Tây tỉnh Nghệ An đứng lên cầm vũ khí đánh đuổi bọn thực dân Pháp cướp nước. Sau bao phen chiến đấu quyết liệt với giặc ngoại xâm mà vẫn bảo toàn tính mạng, nhưng đến năm 1897 ông lại bị chính những người cùng quê, ruột thịt giết hại ngay tại nơi chôn rau cắt rốn. Và ông đã anh dũng hy sinh ở tuổi 47 khi thù nhà và nợ nước chưa trả xong.

Đốc Thiết hy sinh, bản làng Thái mất đi một người con ưu tú, phong trào chống Pháp mất đi một thủ lĩnh tài ba, quê hương Quỳ Châu mất đi một anh hùng hào hiệp. Và khi ấy, không chỉ có đồng bào người Thái, mà tất thảy người dân Việt Nam đều vô cùng thương tiếc người đã dám vượt qua sự ràng buộc về tầm nhìn của giai cấp, thoát ra vòng danh lợi về quan chức và vật chất, sẵn sàng gánh vác nhiệm vụ cao cả của vận mệnh đất nước mà toàn dân tộc đang trông đợi. Hiện ở hữu ngạn sông Hiếu, trên đất xã Châu Hội vẫn còn di tích đền thờ Đốc Thiết nằm kề bên cây đa cổ thụ mà nhân dân địa phương cùng nhiều du khách thường đến hương khói. Và cũng chính từ truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” này mà tên tuổi và công lao của ông sẽ còn tồn tại mãi với non sông xứ Nghệ. Và cái chết của ông trở thành bất tử.

Theo Danhngoncuocsong.com