Bài học cho hậu thế

Theo sách “Đại Việt sử ký toàn thư”, sau trận đại thắng ở Chi Lăng – Xương Giang, Lê Lợi sai người đem cờ quạt, ấn tín của Liễu Thăng lên ải Lê Hoa để uy hiếp tinh thần của Mộc Thạnh. Vừa thoáng thấy những chứng tích đại bại khủng khiếp của Liễu Thăng, Mộc Thạnh đã lập tức hạ lệnh rút quân về Trung Quốc.

Nhưng, dù ở sát biên giới, dù lực lượng gần như chưa bị tiêu hao, Mộc Thạnh vẫn không thể tháo chạy an toàn. Phạm Văn Xảo và các tướng đã tung quân đánh tới tấp. Bấy giờ, Lam Sơn đã đánh hai trận lớn tại khu vực ải Lê Hoa, một là ở Lãnh Câu và hai là ở Đan Xá. Tính chung cả hai trận này, giặc bị tiêu diệt tại chỗ trên một vạn tên, bị bắt sống trên một vạn tên nữa. Mộc Thạnh phải hoảng hốt bỏ cả quân sĩ dưới quyền mà chạy. Trong Bình Ngô đại cáo, Nguyễn Trãi đã viết về hai trận đánh quan trọng này với những lời hùng tráng như sau:

Lãnh Câu máu chảy thắm dòng, nước sông ấm ức;

Đan Xá thây chồng thành núi, cỏ nội nhuốm hồng.

Thắng lợi của Phạm Văn Xảo và các tướng ở ải Lê Hoa đã đập tan hy vọng cuối cùng của Vương Thông. Quân Minh đô hộ chỉ còn một con đường duy nhất, đó là phải quỳ gối đầu hàng.

Nhờ những công lao lớn nói trên, tháng 3 năm Thuận Thiên thứ nhất (1428), sau khi triều đình luận công ban thưởng, Phạm Văn Xảo được ban quốc tính là họ Lê, được thăng hàm Thái Bảo. Tháng 5 năm Thuận Thiên thứ hai (1429), tên ông được khắc ở hàng thứ ba trong bảng danh sách các khai quốc công thần, thăng hàm Thái phó, tước Huyện thượng hầu.

Tiếc thay, ông chưa kịp hưởng phú quý vinh hoa thì đã bị gièm pha, rồi bị giết hại. Vụ án Phạm Văn Xảo và Trần Nguyên Hãn được sử cũ chép lại như sau:

Nguyên do là bởi vua Lê Thái Tổ (tức Lê Lợi) tuổi đã khá cao lại lắm bệnh mà con trưởng là Quận (Lê Tư Tề) thì tính nết gàn dở, điên rồ, Thái Tông (tức hoàng tử Lê Nguyên Long, người về sau làm vua, miếu hiệu là Lê Thái Tông) còn quá nhỏ, trong lúc đó, Phạm Văn Xảo và Trần Nguyên Hãn đều là những bậc khai quốc công thần, lắm công lao, được người đương thời trọng vọng.

Trần Nguyên Hãn vốn là dòng dõi quý tộc họ Trần xưa, Phạm Văn Xảo là người kinh thành Thăng Long, Lê Thái Tổ lo rằng, nếu vua nhỏ tuổi lên cầm quyền thì những người này sẽ nuôi chí khác, cho nên bề ngoài tuy tỏ ra trọng vọng, nhưng bên trong thì vẫn chất chứa nghi ngờ. Trong khi đó, Đinh Bang Bản, Lê Quốc Khí, Trình Hoàng Bá, Nguyễn Tông Chí và Lê Đức Dư đoán biết được ý vua, liền tranh nhau dâng mật sớ lên, khuyên vua phải quyết trừ bỏ đi. Những ai mà chúng không bằng lòng đều bị vu cho là bè đảng (của Phạm Văn Xảo và Trần Nguyên Hãn), bị đem ra xét xử và bị cầm tù rất đông. Các quan ai cũng sợ miệng lưỡi của chúng.

Sau này, vua Lê Thái Tổ hối hận, thương hai người ấy bị giết oan, lại biết rõ Lê Quốc Khí chỉ là hạng tiểu nhân xảo quyệt, nên rất ghét. Vua xuống chiếu cho trăm quan biết rằng, Lê Quốc Khí, Trình Hoàng Bá, Lê Đức Dư… dẫu có tài cán cũng không được dùng lại nữa. Trong đám bề tôi, giả thử có kẻ làm phản, cần phải tố cáo, thì cũng không cho bọn chúng được quyền tố cáo. Dư luận lúc ấy không ai không thỏa cả.

Năm Thiệu Bình thứ nhất – tức năm 1434, đời vua Lê Thái Tông, quan Đại tư đồ là Lê Sát muốn dùng lại Trình Hoàng Bá, nhưng bị Nguyễn Thiên Tích và Bùi Cầm Hồ tố cáo, lại bị triều thần can ngăn nên mới thôi.

Lời bàn:

Thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đã in đậm những đóng góp, công lao không nhỏ của Phạm Văn Xảo. Ông được ban họ vua, phong chức Thái bảo, xếp hàng thứ 3 trong bảng danh sách khai quốc công thần. Nhưng tiếc rằng dù Phạm Văn Xảo đã dốc hết sức mình, vượt qua nguy nan của chiến tranh, chiến đấu với ý nguyện độc lập dân tộc, đem lại cuộc sống cho người dân, song ông lại phải chịu cái án oan thảm khốc bởi chính những người đứng đầu triều đình mà ông đã cống hiến. Và đáng buồn thay là không riêng mình ông chịu cảnh oan khuất này, mà trước đó là Trần Nguyên Hãn, sau đến Nguyễn Trãi… và nhiều công thần khác của nhà Lê thời ấy.

Vâng, chính cái kết cục đầy bi thảm và cái chết oan ức của Phạm Văn Xảo, Nguyễn Trãi, Trần Nguyên Hãn đã để lại nỗi thương tiếc khôn nguôi của người đương thời về những bậc hiền tài của đất nước. Và vẫn biết rằng thịnh rồi lại suy là quy luật của các triều đại phong kiến ngày xưa, nhưng hậu thế ngày nay không được phép để cái chết của những đại sĩ ngày xưa trở thành vô nghĩa, mà đó là bài học vô giá về việc dùng người, chọn người để lo cho dân, cho nước.

Theo Danhngoncuocsong.com