Kết cục bi thảm

Theo sách Đại Nam chính biên liệt truyện và sách “Kể chuyện các vua nhà Nguyễn”, vào mùa Hạ năm Gia Long thứ mười sáu, tức năm 1817, theo đề nghị của hầu hết các đại thần trong triều, nhà vua đã ra lệnh bắt Nguyễn Văn Thành và các con giam hết rồi giao cho đình thần tiếp tục điều tra, xét hỏi lại vụ án mưu phản của cha con ông. Việc xét hỏi Nguyễn Văn Thành được triều đình giao cho Vũ Công Thự tiến hành. Cũng sách trên có đoạn chép lại việc đối đáp trong lúc xét hỏi của Vũ Công Thự với Nguyễn Văn Thành như sau:

– Hỏi: Tính làm phản à?

– Đáp: Không!

– Hỏi: Có dự biết việc đó không?

– Đáp: Không!

Đối đáp xong, Nguyễn Văn Thành ra đi, mặt tức giận hằm hằm. Khi về đến quân xá, ông có nói với quan Thị trung Thống chế Hoàng Công Lý rằng:

– Án xét đã xong rồi, nhà vua bắt bề tôi phải chết mà bề tôi không chết là bề tôi bất trung.

Sau đó, Nguyễn Văn Thành đi nằm và lấy thuốc độc uống. Năm ấy, Nguyễn Văn Thành 60 tuổi. Sau đó, quân lính của Nguyễn Văn Thành lấy được bản trần tình của ông và Hoàng Công Lý đã dâng lên nhà vua. Lời trong bản trần tình của Nguyễn Văn Thành có đoạn viết như sau:

– Thân từng xông pha biết bao chiến trận từ Nam ra Bắc và cả nơi đất khách quê người. Song, thân này không chết vì hòn tên mũi đạn, mà nay phải chết vì bọn người sớm rèn tối đúc, tạo cho cha con tôi tội cực ác, không thể tố cáo vào đâu được, cho nên chỉ biết chết mà thôi.

Vua cầm tờ trần tình mà thương khóc rồi dụ rằng:

– Nguyễn Văn Thành theo trẫm từ lúc còn ít tuổi, từng chịu gian nan và lập được công to, nay bỗng chốc mà ra thế này, trẫm không hay biết trước để bảo toàn sứ mạng tức là đức của trẫm đã bạc rồi vậy.

Vua hỏi Phạm Đăng Hưng rằng: Nên táng Nguyễn Văn Thành theo lễ nào? Phạm Đăng Hưng tâu: Dạ, táng theo lễ thứ nhân.

Nhà vua im lặng một hồi lâu, mãi về sau mới sai một viên cai đội ở trung quân đem 30 người lính đi lo việc tang cho Nguyễn Văn Thành. Chưa hết, nhà vua còn lệnh chu cấp cho gia quyến của Nguyễn Văn Thành 500 quan tiền (ngang với tiền mà triều đình chu cấp cho một viên quan đại thần trước trả mũ áo khi về hưu), lại cho thêm ba tấm gấm Tống và vải lụa cộng là 10 tấm. Các con của Nguyễn Văn Thành đang bị giam đều được tha cho ra tù cả.

Nhưng theo sử cũ chép lại thì sau đó, vua Gia Long lại cho bắt và giết chết Nguyễn Văn Thuyên. Về sau, đến đời vua Minh Mạng trị vì, tất cả những người con còn lại của Nguyễn Văn Thành, gồm: Nguyễn Văn Thân, Nguyễn Văn Nhâm, Nguyễn Văn Chuân, Nguyễn Văn Huyền, Nguyễn Văn Hân cùng với toàn bộ gia thuộc của họ đều bị giết chết.

Lời bàn:

Vụ án Nguyễn Văn Thành được coi là một trong những vụ bi thảm nhất trong lịch sử trị vì của vua Gia Long và vua Minh Mạng. Chỉ vì một bài thơ mà mấy chục con người già có, trẻ có và cả đàn bà con gái đều bị tàn sát một cách không thương tiếc thì quả là đáng sợ. Vì ngoài Nguyễn Văn Thuyên là tác giả của bài thơ có ý phản nghịch ra, tất cả những người con còn lại của Nguyễn Văn Thành và gia thuộc của họ chẳng ai có tội tình gì nhưng sao cũng bị rơi đầu? Phải chăng là vua Minh Mạng thời đó muốn thực hiện ý đồ là “diệt cỏ phải nhổ tận gốc”?

Song điều đáng nói ở đây là vì sao Nguyễn Trương Hiệu là kẻ ăn hối lộ gian ngoan nhưng cũng vô cùng xảo quyệt và chính là người đẩy gia tộc của Nguyễn Văn Thành – một khai quốc công thần của triều Nguyễn vào chỗ khốn cùng? Và chỉ riêng với việc này tự triều đình thời ấy đã vạch cho hậu thế thấy được bản chất của chế độ cũng như mức độ tốt xấu của triều đình nhà Nguyễn lúc đương thời. Thế mới hay rằng, kẻ ăn hối lộ và tống tiền thiên hạ không phải ngẫu nhiên mà có và cũng không phải ngẫu nhiên mà chúng được bình yên!?

Gia Bảo