“Tam cố thảo lư”

Cuộc gặp gỡ giữa Quang Trung – Nguyễn Huệ với La sơn Phu tử Nguyễn Thiếp là một trong những cuộc gặp gỡ khá độc đáo ở thế kỷ XVIII và được ví như việc Lưu Bị (3 lần) đến mời Khổng Minh ra phò giúp (trong Tam Quốc Diễn Nghĩa). Nguyễn Huệ rất trân trọng tài năng của Nguyễn Thiếp và đã 3 lần sai quan lại cao cấp đến mời cùng 2 lần hội kiến. Cụ thể, năm 1786, Nguyễn Huệ sai 2 viên quan cao cấp của bộ Binh và bộ Hình ra mời Nguyễn Thiếp.

Trong thư mời lần thứ nhất, Nguyễn Huệ có viết như sau: Đã lâu nay nghe tiếng Phu tử, đức tuổi đều cao, kinh luân sẵn có. Chính tôi muốn tới nhà gặp mặt để thỏa lòng tìm kiếm khó nhọc. Nhưng vì kẻ sinh phương Tây, người lánh cõi Bắc, chẳng phải như Sằn dã Nam dương gần gụi, có thể nghe tiếng sấm mùa xuân mà đánh thức ngọa long.

Vậy đặc sai một hai đình thần đem vật mọn đến (vàng năm nén, lụa màu hai tấm) gọi là để tỏ lòng thành thô sơ. May chi Phu tử không lấy thế làm lạ, bỏ cái nhã thú lâng lâng nghĩ tới lòng tôi chân thành đau đáu, mà bỏ cày, quẳng câu, cáng đáng lấy sự nghiệp Y, Khương.

Năm 1787, Nguyễn Huệ lại 2 lần cử quan cao cấp tới mời. Một lần do quan Lưu thủ là Nguyễn Văn Phương đi và một lần do quan Binh bộ Tả Thị lang là Lê Tài đi, sau lại tự mình đến gặp Nguyễn Thiếp. Và trong thư mời lần thứ hai, Nguyễn Huệ viết rằng: Phu tử là danh sĩ hơn đời; vì định bụng không chịu cùng quả đức hứng khởi thiên hạ nên mới đặt ba lẽ không ra. Nhưng nay thiên hạ loạn như thế này, sinh dân khổ như thế này mà Phu Tử nhất định ẩn không ra thì sinh dân thiên hạ làm sao?

Vì thế nên không kể dốt nát, quả đức đã ân cần chú ý tìm mời. Cũng ví như xưa, kẻ tới sông Vị Xuyên thăm hỏi Thái Công, đem xe mời cùng về; kẻ sang đất Nam Dương cố đón Khổng Minh, trú đêm rồi cùng ra Thánh đức vua Văn Vương, hiền đức ông Huyền Đức còn không cho sự cầu hiền làm nhục mình. Quả đức tuy đâu dám bắt chước Văn Vương, Huyền Đức? Nhưng vì công việc nhiều và khẩn cấp, không thân tới mời được. Quả đức rất lấy làm ân hận.

Còn trong bức thư gửi lần thứ ba mời Nguyễn Thiếp, Nguyễn Huệ viết: Nay riêng sai quan Thượng thư bộ Hình, Thuyên Quang hầu Hồ Công Thuyên kính cẩn mang thư lại đón: Mong Phu tử soi xét đến tấm lòng thành, vụt dậy mà đổi bụng, lấy lòng vì Nghiêu Thuấn quân dân ra mà dạy bảo giúp đỡ. Quả đức xin im nghe lời dạy bảo khiến cho quả đức thỏa được lòng ao ước tìm thấy và đời này được nhờ khuôn phép của kẻ tiên giáo. Thế thì may lắm lắm.

Cảm động trước sự ân cần thật sự chân tình đó, Nguyễn Thiếp đã dốc lòng vì Quang Trung – Nguyễn Huệ, vì sự nghiệp cao cả của Tây Sơn.

Dưới thời Quang Trung, La sơn Phu tử Nguyễn Thiếp là một nhà giáo lớn, một người có công đối với nền giáo dục. Chính ông là Chánh chủ khảo trong khoa thi Hương đầu tiên của chính quyền Quang Trung tổ chức tại Nghệ An năm 1789 và cũng chính ông là người được Quang Trung tin cậy giao phó việc khảo xét tài năng, đức độ của những người mới ra hợp tác với Tây Sơn để làm cơ sở cho việc bổ dụng.

Nói tóm lại, nếu Ngô Thì Nhậm và Phan Huy Ích là những văn thần được Quang Trung tin cậy ủy thác trông coi các hoạt động ngoại giao, thì La sơn Phu tử Nguyễn Thiếp là người được Quang Trung tin cậy ủy thác trông coi các hoạt động về văn hóa và giáo dục. Đóng góp của Nguyễn Thiếp thực sự là một phần quan trọng trong sự nghiệp của Tây Sơn. Nhiều thư tịch cổ cho biết thêm rằng, Nguyễn Thiếp còn có nhiều ý kiến xuất sắc, có ảnh hưởng khá mạnh mẽ đến những cải cách kinh tế của Quang Trung.

Ngày 25 tháng Chạp năm Quý Hợi (nhằm ngày 6-2-1804), La sơn Phu tử Nguyễn Thiếp qua đời tại quê nhà, hưởng thọ 81 tuổi.

Lời bàn:

Cơn bão quật khởi của phong trào Tây Sơn đã tạo nên sức mạnh vĩ đại. Nó không những đã lần lượt nhấn chìm, đè bẹp tất cả thù trong giặc ngoài mà còn cuốn hút những sĩ phu yêu nước đương thời về phía mình và họ đã có nhiều đóng góp to lớn cho phong trào. Ba gương mặt tiêu biểu của những sĩ phu yêu nước thời đó là Ngô Thì Nhậm, Phan Huy Ích và Nguyễn Thiếp. Ba nhân vật đặc biệt này tuy chưa bao giờ trực tiếp cầm quân xông pha trận mạc nhưng với tầm nhìn và phép ứng xử tuyệt vời của mình, họ đã có ảnh hưởng rất quan trọng đối với mọi hoạt động cũng như thắng lợi của phong trào Tây Sơn.

Đã 222 năm trôi qua kể từ ngày vua Quang Trung đột ngột từ trần (16-9-1792) nhưng những chính sách trọng dụng hiền tài của vị vua “áo vải cờ đào” này mãi mãi vẫn là bài học quý cho đời sau. Bởi chính sự kiên trì và thái độ chiêu hiền đãi sĩ của Nguyễn Huệ đã thôi thúc Nguyễn Thiếp quyết định đem lòng cống hiến tài năng, sức lực của mình với “người anh hùng áo vải cờ đào”. Có thể nói rằng, Nguyễn Huệ không chỉ là một nhà quân sự tài hoa lỗi lạc, ông còn là một người giỏi hoạch định chiến lược thu phục nhân tài, phục hưng đất nước. Những gì Nguyễn Huệ để lại cho hậu thế mãi là một nét son sáng chói trong lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam.

Theo Danhngoncuocsong.com