Vì nghĩa lớn

Dù yêu mến người con gái ấy suốt 2 năm và cũng đã làm lễ ăn hỏi, chỉ chờ một ngày chính thức rước nàng vào cung song người đàn ông giữ chức cao vọng trọng này đã phải dằn lòng từ hôn chỉ vì không muốn người yêu bị liên lụy. Đó là mối tình trong sáng đầy lãng mạn của vua Duy Tân với người con gái tên Hồ Thị Chỉ.

Là con thứ 5 của vua Thành Thái và bà Nguyễn Thị Định, vua Duy Tân tên thật là Nguyễn Phúc Vĩnh San. Sau khi thực dân Pháp ép cha ông thoái vị thì Duy Tân được đưa lên ngôi khi chỉ mới 7 tuổi. Ông trở thành vị vua thứ 11 của nhà Nguyễn. Năm 17 tuổi, vua Duy Tân lấy bà Mai Thị Vàng – con gái quan phụ đạo Mai Khắc Đôn làm vợ chính thức. Tuy đám cưới của 2 người đã được tổ chức linh đình, long trọng song ít người biết, người vợ danh chính ngôn thuận này lại không phải người mà vua Duy Tân yêu bằng cả tấm lòng.

Thực tế trước đó, vị vua trẻ này đã gặp gỡ và phải lòng một người con gái khác là Hồ Thị Chỉ – con gái Thượng thư Hồ Đắc Trung. Khi vua Duy Tân 15 tuổi, ông đã ra nghỉ mát ở cửa Tùng (Quảng Trị). Khi ấy, thân sinh của Hồ Thị Chỉ cũng đi theo hầu. Vì còn trẻ tuổi nên nhà vua rất muốn có bạn cùng lứa đến chơi cùng. Do đó, ông Hồ Đắc Trung đã dẫn thêm 4 người con cùng đi theo cho vui, trong đó có người con gái thứ hai là Hồ Thị Chỉ.

Rồi đến ngày vua Duy Tân và 4 anh em nhà Hồ Thị Chỉ cũng phải bịn rịn chia tay khi mùa Hè kết thúc. Ngày chia ly, Hồ Thị Chỉ ứa lệ nhìn nhà vua. Vua Duy Tân cũng nhắc cô em gái dỗ dành chị và hẹn mùa Hè năm sau sẽ lại tái ngộ. Năm sau, vẫn nhớ như in lời hứa của mình, vua Duy Tân đã trở lại cửa Tùng. Khi ra đến cửa Tùng chỉ gặp lại 3 người con của thượng thư thì nhà vua rất lấy làm ngạc nhiên và hỏi ngay rằng: Sao lại thiếu mất 1 người? Khi biết Hồ Thị Chỉ bị bố mẹ bắt ở nhà, nhà vua rất buồn và nói: Thật tội nghiệp cho nàng.

Sau kỳ nghỉ hè ấy 1 tháng thì có người thị vệ đến tận nhà thượng thư xin ảnh Hồ Thị Chỉ đem vào cung với mục đích để thái hậu xem mặt. Và một tuần sau, thái hậu cho đòi 2 vợ chồng nhà Thượng thư Hồ Đắc Trung vào chầu. Không ai rõ cuộc diện kiến hôm ấy của bố mẹ Hồ Thị Chỉ với thái hậu ra sao. Nhưng ngày hôm sau, kiệu vua đã đến nhà và mang cho Hồ Thị Chỉ một đôi bông tai và một đôi vòng vàng. Đó chính là lễ ăn hỏi của nhà vua Duy Tân dành cho Hồ Thị Chỉ. Hồ Thị Chỉ cũng cùng bố mẹ quỳ lễ lạy tạ ân vua hạ cố.

Cứ tưởng mối tình “chắc như đinh đóng cột” này sẽ chẳng thể thay đổi. Nhưng nửa năm sau, vua Duy Tân bất ngờ cho đòi Hồ Đắc Trung vào triều. Tại buổi gặp này, vua Duy Tân nói muốn từ hôn với con gái ông. Nhà vua cũng muốn Thượng thư Hồ Đắc Trung giới thiệu một người khác. Và chính bố của Hồ Thị Chỉ đã giới thiệu Mai Thị Vàng – con gái quan phụ đạo Mai Khắc Đôn cho nhà vua.

Về lý do nhà vua Duy Tân đột ngột từ hôn với Hồ Thị Chỉ, đến nay vẫn còn là một ẩn số. Thế nhưng, sau khi quyết định từ hôn, vua Duy Tân còn nhắc Thượng thư Hồ Đắc Trung nên an ủi con gái và nếu có thể thì gả nàng cho một người đàn ông khác. Ông cũng dặn Thượng thư nhất định không được để Hồ Thị Chỉ buồn. Đặc biệt, vua Duy Tân còn nói rất thực lòng rằng: Thầy nên hiểu vì tôi thương cả gia đình thầy nên mới phải từ hôn với người mà tôi mến từ 2 năm nay.

Vài tháng sau khi quyết định từ hôn với người con gái thương mến suốt 2 năm, vua Duy Tân bị thực dân Pháp bắt đi đày ở Réunion – Ấn Độ Dương (vì ông cùng Trần Cao Vân khởi nghĩa chống Pháp nhưng bị lộ). Sau sự việc này, nhiều người đã hiểu ra sự thật đằng sau lời khăng khăng từ hôn đột ngột của vị vua trẻ: Dù ấp ủ 2 năm trời nhưng vua Duy Tân vì không muốn làm liên lụy đến người mình thương yêu nên cố tình dằn lòng từ hôn. Từ đó đến khi qua đời, Hồ Thị Chỉ cứ sống trong u uất và đem theo mối tình hận vua Duy Tân.

Lời bàn:

Vua Duy Tân là một vị vua nổi bật nhất trong số những vị vua của nhà Nguyễn. Ông trị vì được 10 năm thì bị buộc phải nhường ngôi. Và trong lịch sử phong kiến từ Đông sang Tây chưa thấy có một vị vua trẻ tuổi nào lại sớm có lòng yêu nước, thương dân như vua Duy Tân. Nhưng vì không có tầm nhìn xa, không thấy được sức dân, không tin vào sức dân, không tập hợp được dân lại không có lý tưởng soi đường và không có những cộng sự trung thành… nên cuối cùng ông phải gửi nắm xương tàn nơi đất khách quê người.

Cuộc đời vua Duy Tân quả thật toàn là những bất trắc và dang dở. Dang dở vì ông đã sẵn sàng hy sinh mối tình đầu để tránh mối họa tày đình có thể xảy ra cho gia đình người mình yêu; dang dở vì ông đã dám hy sinh ngai vàng, bệ ngọc của mình lo cho tiền đồ chung của đất nước, nạn nhân muôn thuở của tình đời phản trắc, của định mệnh khắt khe. Nhưng suy cho cùng thì đây là một trong muôn ngàn hy sinh khác của toàn dân vì sự nghiệp giải phóng dân tộc. Thế mới hay rằng, có ý chí, có quyết tâm nhưng không có lý tưởng soi đường và cộng sự cùng chí hướng thì không thể thành công.

Theo Danhngoncuocsong.com