Chuyện về Nguyễn Hữu Dật

Năm 1650, khi còn giữ chức kí lục châu Bố Chính, vì bị Tôn Thất Tráng gièm pha, Nguyễn Hữu Dật bị tống giam một thời gian. Lần ấy, nhờ tài văn chương, ông được chúa Nguyễn Phúc Tần hiểu và tha cho. Tiếc thay, chúa hiểu ông mà không hiểu hết lòng dạ của Tôn Thất Tráng và bọn tiểu nhân bất tài. Sách Đại Nam thực lục có đoạn chép việc Nguyễn Hữu Dật bị gièm pha khi ông đang giữ chức Đốc chiến trong đạo quân của chúa Nguyễn tiến ra Bắc Hà từ 1655 đến 1660, như sau:

Mùa Thu, tháng 8 năm Kỷ Hợi (1659), Trịnh Tạc thấy quân mình liên tiếp bại trận, lòng rất lấy làm lo ngại, bèn tìm cách để chiêu dụ Nguyễn Hữu Dật về hàng. Trịnh Tạc sai người đem một gói trân châu, cùng với 5 khối vàng và một bức mật thư đưa cho Nguyễn Hữu Dật. Hữu Dật nhận được thư, cả giận nhưng vẫn giả vờ nói với sứ giả rằng: Tháng sau, xin vương hãy đem quân đến đón tôi ở trên sông.

Sứ giặc đi rồi, Hữu Dật lập tức đem tất cả thư từ và các thứ họ Trịnh gửi biếu, dâng lên chúa và tâu: Thần thờ chúa thượng, ơn nghĩa như cha con, dám đâu có chí khác. Nhưng nay muốn mượn kế giặc để đánh giặc, lại sợ không tâu bày rõ ràng thì mang tội không gì lớn bằng.

Chúa trả lời: Ta vẫn biết khanh trung thành. Mọi thứ họ Trịnh tặng khanh cứ nhận lấy, đừng nghĩ ngợi bận tâm làm gì.

Hữu Dật nghe vậy thì mừng lắm. Đến mùa Đông năm Kỷ Hợi (1659) có người từ Bắc Hà đến, người này có tên là Tộ Long, nói với Hữu Dật rằng:

– Người ở Bắc đều cho rằng, việc binh quý ở sự thần tốc, thế mà nay các tướng cứ ngần ngại không tiến, bỏ lỡ cơ hội, thật đáng tiếc.

Hữu Dật hậu đãi người ấy rồi cho về. Xong, ông đến dinh của Nguyễn Hữu Tiến bàn việc xuất quân. Nhân đó, Hữu Dật đã thuật lại lời của Tộ Long. Nghe xong, Hữu Tiến hỏi rằng: Bây giờ Tộ Long ở đâu?

Hữu Dật đáp: Đã cho về rồi.

Nghe thế, Hữu Tiến im lặng, có vẻ không bằng lòng. Bọn Tôn Thất Tráng, Tống Hữu Đại và Phù Dương đều nói: Đại binh đi chinh phạt thì lệnh của nguyên soái phải tuân theo, sao Đốc chiến lại tự ý cho Tộ Long về? Vả chăng, trước đây đã có bức mật thư, chúng tôi chưa hiểu thực hư thế nào. Nay nếu chỉ với một lời nói của Tộ Long, ai mà dễ tin được? Chi bằng hãy đóng quân để chờ thời.

Hữu Tiến nói: Phải.

Hữu Dật đứng phắt dậy và nói: Tôi cùng chư tướng vâng mệnh ra quân, quyết chí báo đền ơn nước. Vừa đây, họ Trịnh gửi mật thư để chiêu dụ tôi thì tôi đã tức tốc báo lên, chính vì muốn tương kế tựu kế mà làm việc lớn, các ông không nên ngờ vực nhau như thế.

Nghe vậy, Hữu Tiến liền bảo rằng: Bọn chúng ta chịu ơn nặng với nước nhà nên mới cùng nhau hết lòng báo đáp chứ có nghi ngờ gì. Nhưng các tướng bàn nên đợi thời, kể cũng có lý, Đốc chiến nên theo là phải.

Hữu Dật nghe vậy, uất tức mà thành bệnh.

Lời bàn:

Từ xưa tới nay, điều đơn giản nhất ai cũng hiểu là trong chiến tranh, mục đích cuối cùng của các bên tham chiến là giành được thắng lợi. Thế nhưng, để có được thắng lợi thì trước hết, những quân sĩ là đồng đội cùng chiến lũy cho đến các tướng trong bộ chỉ huy phải đồng lòng, phải cùng chung một ý chí và quyết tâm cao. Ngược lại, chưa giáp mặt với quân địch mà quân sĩ đã không tin vào nhau, bỏ hàng ngũ, còn các tướng thì nghi kỵ lẫn nhau, thậm chí còn lừa dối nhau thì không thất bại cay đắng hoặc bỏ xác ngoài chiến trường đã là may, làm sao có được ngày vinh quang.

Từ mẩu chuyện trên đây cho thấy, câu nói của người xưa: “Nối giáo cho giặc”, quả là chẳng sai đối với trường hợp này. Bởi lẽ, chưa xung trận mà quân sĩ đã mỗi người một ngả, còn tướng trong bộ chỉ huy thì chỉ biết có nghi kỵ nhau thì chẳng khác nào “Nối giáo cho giặc”, hay giúp sức cho quân địch hoặc là chưa đánh đã tự thua. Và suy cho cùng thì không phải chỉ có trong chiến tranh, mà thời nào cũng vậy, trong một tập thể mà lúc nào cũng bè phái, nghi kỵ lẫn nhau thì chẳng bao giờ là một tập thể mạnh.

Theo Danhngoncuocsong.com